Cholesterol całkowity u zdrowego człowieka nie powinien przekraczać 200 mg/dl. Zaleca się, aby stężenie dobrego cholesterolu (HDL) było większe od 40 mg/dl (u kobiet powyżej 46 mg/dl), natomiast frakcji LDL nie może przekraczać 115 mg/dl.
Cholesterol całkowity: wróg czy przyjaciel?
Wbrew powszechnej opinii, cholesterol nie jest trucizną. To organiczny związek chemiczny z grupy lipidów (tłuszczów), który jest absolutnie niezbędny do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Pełni on wiele kluczowych funkcji:
– Buduje błony komórkowe: Jest fundamentalnym składnikiem każdej komórki w naszym ciele, zapewniając jej stabilność i elastyczność.
– Produkuje hormony: Bierze udział w syntezie ważnych hormonów steroidowych, takich jak kortyzol, aldosteron oraz hormony płciowe (testosteron i estrogeny).
– Wytwarza witaminę D: Pod wpływem promieni słonecznych cholesterol w skórze przekształca się w witaminę D3, kluczową dla zdrowia kości i odporności.
– Tworzy kwasy żółciowe. W wątrobie cholesterol jest przekształcany w kwasy żółciowe, które są niezbędne do trawienia i wchłaniania tłuszczów z pożywienia. Nasz organizm sam produkuje większość potrzebnego cholesterolu (głównie w wątrobie). Resztę dostarczamy wraz z dietą, spożywając produkty pochodzenia zwierzęcego.
Problem z cholesterolem zaczyna się, gdy jego poziom we krwi jest zbyt wysoki, a proporcje jego poszczególnych frakcji są zaburzone.
Kiedy mówimy o cholesterolu całkowitym (TC), mamy na myśli sumę kilku jego rodzajów.
Najważniejsze z nich to:
1. Cholesterol LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości) – „Zły” cholesterol** Wyobraź sobie LDL jako ciężarówki dostawcze, które transportują cholesterol z wątroby do komórek ciała. Gdy tych „ciężarówek” jest za dużo, a komórki nie potrzebują więcej cholesterolu, nadmiar zaczyna odkładać się w ścianach tętnic. Tworzy tzw. blaszkę miażdżycową, która zwęża naczynia krwionośne, utrudnia przepływ krwi i może prowadzić do zawału serca lub udaru mózgu.
2. Cholesterol HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości) – „Dobry” cholesterol** HDL działa jak ekipa sprzątająca. Te cząsteczki zbierają nadmiar cholesterolu ze ścian tętnic i transportują go z powrotem do wątroby, gdzie jest metabolizowany i usuwany z organizmu. Im wyższy poziom HDL, tym lepsza ochrona przed miażdżycą.
3. Trójglicerydy (TG)** To inny rodzaj tłuszczu krążącego we krwi, który jest głównym magazynem energii. Ich wysoki poziom, często związany z dietą bogatą w cukry proste i tłuszcze nasycone, również zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Sam wynik cholesterolu całkowitego to za mało! Kluczowa jest ocena całego profilu lipidowego przez lekarza, który weźmie pod uwagę także inne czynniki ryzyka, takie jak wiek, płeć, palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca.
Przyczyny wysokiego cholesterolu:
– Bogata w tłuszcze nasycone (tłuste mięso, masło, smalec, olej palmowy) i tłuszcze trans (fast food, słodycze, margaryny twarde).
– Brak aktywności fizycznej – regularny ruch pomaga podnosić poziom „dobrego” cholesterolu HDL.
– Nadwaga i otyłość – szczególnie otyłość brzuszna wiąże się z podwyższonym poziomem LDL i trójglicerydów.
– Palenie papierosów – uszkadza naczynia krwionośne i obniża poziom HDL.
– Genetyka -skłonność do wysokiego cholesterolu może być dziedziczna (hipercholesterolemia rodzinna).
– Wiek i płeć – poziom cholesterolu naturalnie wzrasta z wiekiem. U kobiet rośnie szczególnie po menopauzie.
– Niektóre choroby:- np. niedoczynność tarczycy, choroby nerek, cukrzyca.
W większości przypadków mamy realny wpływ na poziom naszego cholesterolu.
1. Zmiana diety – Twoja broń numer jeden: Ogranicz tłuszcze nasycone i trans. Wybieraj chude mięso i nabiał. Unikaj żywności wysoko przetworzonej. Wprowadź tłuszcze nienasycone, które znajdziesz w oliwie z oliwek, awokado, orzechach, pestkach i tłustych rybach morskich (łosoś, makrela, śledź). Jedz więcej błonnika: warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i nasiona roślin strączkowych pomagają „wymiatać” zły cholesterol z organizmu. Dodaj sterole roślinne znajdujące się w specjalnych margarynach czy jogurtach, mogą skutecznie obniżać LDL.
2. Aktywność fizyczna: co najmniej 30 minut umiarkowanego wysiłku (szybki marsz, jazda na rowerze, pływanie) przez większość dni w tygodniu.
3. Utrzymanie prawidłowej masy ciała – zrzucenie nawet kilku zbędnych kilogramów może znacząco poprawić profil lipidowy.
4. Rzucenie palenia: to jedna z najlepszych rzeczy, jaką możesz zrobić dla swojego serca.
5. Leczenie farmakologiczne – jeśli zmiany stylu życia nie wystarczą, lekarz może zalecić leki, najczęściej z grupy statyn, które skutecznie hamują produkcję cholesterolu w wątrobie.
Cholesterol całkowity to ważny wskaźnik zdrowia, ale nie należy go demonizować. Jest nam niezbędny do życia, jednak jego nadmiar staje się cichym zagrożeniem. Zamiast panikować na widok wyników, potraktuj je jako cenną informację i motywację do działania. Regularne badania, świadoma dieta i aktywny tryb życia to najlepszy przepis na utrzymanie cholesterolu w ryzach, a serca w doskonałej formie na długie lata.
Zastrzeżenie: Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej i nie może zastąpić konsultacji z lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia.